माटोको आवाज लेख्ने पत्रकार : रामशरण गैरे

चितवनको साहित्यिक र पत्रकारिता क्षेत्रमा केही नामहरू यस्ता छन्, जसले आफ्नो कर्मभूमिको सामाजिक जीवन, मानवीय संवेदना र समयका उतारचढावलाई शब्दमार्फत अभिलेख गर्दै आएका छन्। तीमध्ये एक परिचित नाम हो—रामशरण गैरे।

गैरेको परिचय केवल पत्रकारका रूपमा सीमित छैन। उनी स्तम्भ लेखन र साहित्यिक सिर्जनामा समेत सक्रिय रहँदै आएका। चितवन पोष्टमा प्रकाशित सामग्रीहरूले उनलाई लामो समयदेखि पश्चिम चितवनमा पत्रकारिता गर्दै आएका पत्रकार तथा साहित्यमा सक्रिय व्यक्तिका रूपमा परिचित गराउँछन्।

पत्रकारिता केवल समाचार लेख्ने पेशा होइन, समाजलाई नजिकबाट नियाल्ने र समयको दस्तावेज तयार गर्ने जिम्मेवारी पनि हो। यही जिम्मेवारीलाई आफ्नो कर्म ठानेर लामो समयदेखि चितवनको पत्रकारितामा सक्रिय छन ।

पत्रकारितालाई पेशा र साहित्यलाई आत्मिक अभिव्यक्तिको माध्यम बनाउँदै आएका गैरेको सिर्जनात्मक यात्रा चितवनको सामाजिक परिवेशसँग नजिकबाट जोडिएको देखिन्छ। समाचार लेख्दा समाजका घटना र आवाजलाई समेट्ने उनका शब्दहरू साहित्यमा पुग्दा भने मानवीय संवेदना, पीडा, प्रेम, विसङ्गति र सामाजिक यथार्थको अभिव्यक्ति बन्न पुग्छन्।

रामशरण गैरेको जन्म २०३० साल माघ १४ गते तनहुँको भीमादमा भएको हो। हाल उनी चितवनमा रहेर पत्रकारिता तथा साहित्यिक गतिविधिमा सक्रिय छन। उनको पहिलो प्रकाशित रचना ‘लेख’ २०६२ सालमा विरगंजबाट निस्कने प्रतिक दैनिकमा प्रकाशित भएको थियो। त्यसपछि साहित्य र पत्रकारिताको यात्राले निरन्तरता पाउँदै आएको देखिन्छ।

पश्चिम चितवनका गाउँ–बस्ती र समुदायसँग नजिक रहेर पत्रकारिता गर्दै आएका गैरेले स्थानीय जनजीवनका अनेकौँ विषयलाई सञ्चारमाध्यममा स्थान दिँदै आएका छन्। सामान्य नागरिकका समस्या, विकास निर्माणका सवाल, सामाजिक गतिविधि, पर्यटन, वातावरण, संरक्षण, राजनीति, शिक्षा र आर्थिक गतिविधिसम्म उनका समाचारका विषय बनेका छन्।

हाल उनी चितवन पोष्ट दैनिकका पश्चिम चितवन संवाददाताका रूपमा सक्रिय छन्। चितवन पोष्टमा उनको नाममा सयौँ समाचार प्रकाशित छन्। पछिल्ला सामग्रीहरू हेर्दा पनि निकुञ्ज क्षेत्रको सडक, मध्यवर्ती क्षेत्रका बासिन्दाका अधिकार, माडीका समस्या, संरक्षण, पर्यटन, स्थानीय व्यवसाय, सामाजिक गतिविधि तथा राजनीतिक विषयमा उनको निरन्तर कलम चलिरहेको देखिन्छ।

पत्रकारिताले उनलाई समाजको नजिक पुर्‍याएको छ भने साहित्यले त्यही समाजलाई अझ गहिरो गरी अनुभूत गर्ने अवसर दिएको देखिन्छ। यही कारण उनका सिर्जनामा समाचारमा भेटिने सामाजिक यथार्थ र कवितामा भेटिने भावनात्मक संसारबीच एउटा सम्बन्ध देख्न सकिन्छ।

काठमाडौं वा ठूला शहरका राजनीतिक बहसमा मात्र सीमित नरही स्थानीय पत्रकारिताको वास्तविक शक्ति गाउँ–बस्तीका मुद्दालाई सार्वजनिक बहसमा ल्याउनु हो। गैरेको पत्रकारिताको एउटा महत्वपूर्ण विशेषता यही देखिन्छ।

पश्चिम चितवनको स्थानीय जीवनसँग जोडिएका विषयलाई उनले निरन्तर समाचारको केन्द्रमा राखेका छन्। स्थानीय सडक, पर्यटन, वन्यजन्तु, संरक्षण, शिक्षा, सामाजिक संस्था, कृषि तथा व्यवसायका विषय उनका समाचारमा देखिन्छन्।

यसरी हेर्दा उनको पत्रकारिता ‘घटना भयो–समाचार बन्यो’ भन्ने सीमामा मात्र सीमित छैन। स्थानीय समाजमा देखिएका समस्या, सम्भावना र परिवर्तनका संकेतलाई खोजेर सार्वजनिक गर्ने प्रयास पनि उनका सामग्रीमा भेटिन्छ। रामशरण गैरेका प्रकाशित कृतिहरूमध्ये ‘शहीद लोकनाथ’ शोककाव्य र ‘छन्दका पीडाहरू’ कवितासङ्ग्रहका रूपमा उल्लेख छन्।

यी कृतिका शीर्षकले नै उनको साहित्यिक रुचिको एउटा महत्वपूर्ण पक्ष देखाउँछन्—इतिहास, पीडा, बलिदान र मानवीय संवेदना। साहित्य उनका लागि केवल मनोरञ्जन वा शब्दको खेल नभई जीवन र समाजलाई बुझ्ने माध्यम बनेको देखिन्छ। गजलको सुन्दरता केवल शब्दमा हुँदैन, त्यसको भावमा हुन्छ। थोरै शब्दमा धेरै कुरा भन्न सक्नु गजलकारको विशेषता हो। रामशरण गैरेका गजलमा पनि यही संक्षिप्तताभित्र गहिरो अनुभूति भेटिन्छ।

उनका गजलमा प्रेम छ, तर त्यो प्रेम केवल रोमान्टिक भावनामा सीमित छैन। प्रेमसँगै आउने प्रतीक्षा, विश्वास, समर्पण, दूरी र विछोडका अनेक तहलाई उनले अनुभूतिका रूपमा प्रस्तुत गर्छन्। कहिलेकाहीँ एउटा सामान्य दृश्य वा सानो घटनाले पनि ठूलो भाव जन्माउँछ। यही विशेषताले उनका गजललाई पाठकको मनसम्म पुर्‍याउने काम गर्छ।

नेपाली गजलको लोकप्रियताको एउटा कारण यसको विषयगत व्यापकता हो। रामशरण गैरेका गजलमा पनि व्यक्तिगत अनुभूति र सामाजिक चेतनाको सुन्दर संगम देखिन्छ।समाजमा देखिने असमानता, मानवीय सम्बन्धमा आएको परिवर्तन, स्वार्थले निर्देशित हुँदै गएको व्यवहार र समयका विसंगतिप्रति उनको दृष्टि केवल गुनासो गर्ने खालको छैन। बरु उनी प्रश्न गर्छन्, सोच्न बाध्य बनाउँछन् र पाठकलाई आफ्नै परिवेशतर्फ फर्केर हेर्न प्रेरित गर्छन्।यस अर्थमा उनका गजल व्यक्तिगत भावनाका अभिव्यक्ति मात्र नभएर समयको दस्तावेज बन्ने सम्भावना बोकेका रचना हुन्।

रामशरण गैरेको गजल लेखनको अर्को आकर्षण भाषिक सरलता हो। गजललाई अत्यधिक क्लिष्ट शब्द र जटिल विम्बले भरिदिँदा पाठकसँगको दूरी बढ्न सक्छ। तर सहज शब्दमा गम्भीर भाव व्यक्त गर्न सक्नु गजलको ठूलो शक्ति हो।उनका गजलमा बोलचालको नेपाली भाषाको मिठास भेटिन सक्छ। सामान्य पाठकले सहजै बुझ्ने शब्दभित्र जीवनका जटिल अनुभूतिहरूलाई समेट्ने प्रयास उनका रचनाको महत्वपूर्ण पक्ष हो। यही कारणले उनका गजल पाठकको बौद्धिकताभन्दा पहिले भावनासँग जोडिन पुग्छन्।

रामशरण गैरेको सिर्जनात्मक व्यक्तित्वलाई बुझ्दा उनको पत्रकारिता सँगको सम्बन्धलाई पनि अलग राख्न सकिँदैन। पत्रकारिता समाजलाई नजिकबाट नियाल्ने कर्म हो भने साहित्य त्यही समाज र जीवनलाई अनुभूतिको भाषामा अभिव्यक्त गर्ने माध्यम।

समाजका विभिन्न तह, मानिसका दुःख–सुख, सम्बन्धका जटिलता र समयका परिवर्तनलाई नजिकबाट देख्ने अवसरले स्रष्टाको दृष्टिलाई फराकिलो बनाउँछ। यही सामाजिक अवलोकन र व्यक्तिगत संवेदनाको सम्मिश्रण उनका गजलमा देखिनु स्वाभाविक हो।पत्रकारिताले उनलाई समाज हेर्ने आँखा दिएको छ भने गजलले त्यो देखाइलाई मनको भाषामा व्यक्त गर्ने अवसर दिएको छ।

गजलमा पीडा हुनु स्वाभाविक हो। तर राम्रो गजलले केवल दुःख सुनाउँदैन; त्यसले पीडालाई अर्थ पनि दिन्छ। रामशरण गैरेका गजललाई यही दृष्टिले हेर्दा निराशाभित्र पनि जीवनप्रतिको मोह र आशाको झिल्को भेट्न सकिन्छ।

विछोडका कुरा गर्दा पनि सम्बन्धको मूल्य सम्झाउने, सामाजिक विसंगतिलाई चित्रण गर्दा पनि परिवर्तनको आवश्यकता औँल्याउने र जीवनका कठिनाइलाई प्रस्तुत गर्दा पनि संघर्षप्रतिको विश्वास जगाउने प्रवृत्तिले उनका गजललाई केवल भावुकताको सीमाबाट माथि उठाउँछ।

चितवन केवल भौगोलिक भूगोल होइन, विविध जीवन भोगाइ र सामाजिक–सांस्कृतिक अनुभवको संगम पनि हो। यही परिवेशमा हुर्किएको र समाजसँग नजिक रहेर लेखिरहेको स्रष्टाका सिर्जनामा स्थानीय जीवनको स्पन्दन आउनु स्वाभाविक हुन्छ।

रामशरण गैरेका गजलमा पनि आफ्नै परिवेश, आफ्नै समय र आफ्नै समाजसँगको सम्बन्ध अनुभूत गर्न सकिन्छ। उनका रचनाले चितवनको साहित्यिक यात्रामा व्यक्तिगत अनुभूति र सामाजिक चेतनाबीचको सम्बन्धलाई थप बलियो बनाउने काम गरेका छन्।

रामशरण गैरेका गजललाई एउटा मनले अर्को मनसँग गर्ने संवादका रूपमा लिन सकिन्छ। उनका शब्दमा कहिले प्रेम बोल्छ, कहिले विछोड; कहिले सामाजिक पीडा बोल्छ, कहिले आशा। कहिले उनी आफूलाई सुनाइरहेका हुन्छन्, तर त्यो आत्मसंवाद पढ्दा पाठकले आफ्नै आवाज सुन्छ।यही नै साहित्यको सफलता हो—स्रष्टाको निजी अनुभूति पाठकको साझा अनुभूति बन्नु।

रामशरण गैरेका गजलको मूल्य पनि यही ठाउँमा स्थापित हुन्छ। उनले भोगेको, देखेको र अनुभूत गरेको जीवनलाई शब्दमा उतार्दै गर्दा ती शब्दहरू केवल उनका निजी शब्द रहँदैनन्; पाठकका पनि बन्न पुग्छन्।

पछिल्ला वर्षहरूमा पनि उहाँका कविता तथा गजलहरू विभिन्न साहित्यिक माध्यममा प्रकाशित हुँदै आएका छन्। ‘रहर बेचेर’, ‘मर्दैन माखो’, ‘जिन्दगी’ तथा ‘जलाएर गयौ’ जस्ता सिर्जनामा प्रेम, वियोग, जीवनको संघर्ष, सामाजिक विसङ्गति र मानवीय पीडाका विविध पक्ष अभिव्यक्त भएका छन्।

गैरेका पछिल्ला गजल र कवितामा व्यक्तिगत अनुभूतिसँगै सामाजिक टिप्पणी पनि भेटिन्छ। ‘मर्दैन माखो’ जस्तो गजलमा उनले राजनीतिक विकृति, सामाजिक अराजकता, आर्थिक असमानता र मानवीय संवेदनाको क्षयीकरणलाई व्यङ्ग्यात्मक ढङ्गले प्रस्तुत गरेका छन्।

यसले उनको साहित्यिक चेतना केवल प्रेम र वियोगमा सीमित छैन भन्ने देखाउँछ। उनी आफ्नो समय, समाज र त्यसका विसङ्गतिलाई पनि साहित्यको विषय बनाउँछन्।अर्कोतर्फ ‘रहर बेचेर’ जस्ता गजलमा जीवनका बाध्यता, अधुरा सपना, विगतका सम्झना र वियोगका अनुभूति प्रस्तुत हुन्छन्। यसरी उनका सिर्जनामा व्यक्तिगत भावनादेखि सामाजिक यथार्थसम्मको फराकिलो आयाम भेटिन्छ।

रामशरण गैरेको साहित्यिक परिचयलाई चितवनको परिवेशबाट अलग गरेर हेर्न सकिँदैन। चितवनमा बसेर पत्रकारिता गर्दा उनले यहाँका गाउँ, बस्ती, किसान, श्रमिक, राजनीतिक गतिविधि, सामाजिक समस्या र स्थानीय संस्कृतिलाई नजिकबाट नियालेका छन्। यही सामाजिक अनुभव साहित्यमा पुग्दा उनका रचनाले स्थानीय माटोको गन्ध र आम मानिसको अनुभूति बोकेको देखिन्छ।

साहित्यमा पुस्तक प्रकाशित गर्नु महत्वपूर्ण उपलब्धि हो, तर त्यसपछि पनि सिर्जनालाई निरन्तरता दिनु अझ चुनौतीपूर्ण काम हो। गैरेको पछिल्लो साहित्यिक सक्रियताले उनी लेखनबाट टाढिएका छैनन् भन्ने देखाउँछ। साहित्यिक पोर्टलहरूमा उनका नयाँ गजल तथा कविताहरू प्रकाशित भइरहेका छन्।

पत्रकारितातर्फ पनि उहाँ निरन्तर सक्रिय देखिनुहुन्छ। चितवन पोष्टमा उहाँका सयौँ समाचार तथा विचार सामग्री प्रकाशित भएको अभिलेख छ।यसरी हेर्दा गैरेको यात्रा एउटा लेखकको मात्र यात्रा होइन; यो समाजलाई नजिकबाट हेर्ने पत्रकार र त्यही समाजको मनोविज्ञानलाई शब्दमा उतार्ने साहित्यकारको संयुक्त यात्रा हो।

पश्चिम चितवन भौगोलिक रूपमा राजधानीबाट टाढा भए पनि सामाजिक, आर्थिक, पर्यटकीय र वातावरणीय दृष्टिले महत्वपूर्ण क्षेत्र हो। यहाँका धेरै विषय राष्ट्रिय बहसमा नआउन सक्छन्। स्थानीय पत्रकारको भूमिका त्यहीँबाट महत्वपूर्ण हुन्छ। गैरेले पश्चिम चितवनलाई आफ्नो पत्रकारिताको कार्यक्षेत्र बनाउँदै स्थानीय आवाजलाई सञ्चारमाध्यमसम्म पुर्‍याउने काम गरेका छन्।

उनको पत्रकारिताको प्रभावलाई सम्मानका घटनाले पनि देखाउँछन्। नेपाल रेडक्रस सोसाइटी चितवन शाखाको ५४औँ जिल्ला वार्षिक साधारण सभामा उनलाई उत्कृष्ट पत्रकारका रूपमा सम्मान गरिएको थियो। रेडक्रसले सञ्चालन गरेका सामाजिक गतिविधि तथा अभियानलाई पत्रकारितामार्फत समुदायस्तरसम्म पुर्‍याएको योगदानको कदरस्वरूप उनलाई सम्मान गरिएको उल्लेख छ।त्यस्तै, पश्चिम चितवनको पर्यटन तथा विकास क्षेत्रमा पत्रकारितामार्फत योगदान गरेको भन्दै साझापुर माध्यमिक विद्यालयबाट पनि उनी सम्मानित भएका थिए।

रामशरण गैरेको परिचय पत्रकारमा मात्र सीमित छैन। उनी साहित्यिक सिर्जनामा पनि सक्रिय छन्।उनका ‘शहीद लोकनाथ’ (शोककाव्य) र ‘द्वन्द्वका पीडाहरू’ (कवितासङ्ग्रह) प्रकाशित कृति हुन्।पत्रकारितामा समाजका घटना र यथार्थलाई शब्दमा उतार्ने व्यक्ति साहित्यमा पुग्दा त्यही समाजका अनुभूति, पीडा, विसंगति र सपनालाई अझ फरक ढंगले अभिव्यक्त गर्न सक्छ। गैरेका साहित्यिक सिर्जनामा पनि सामाजिक विसंगति र मानवीय संवेदनाको स्वर भेटिन्छ।

उनका प्रकाशित गजल तथा कविताहरूमा राजनीतिक विकृति, सामाजिक असमानता, गरिबी, मानवता र जनजीवनका पीडा अभिव्यक्त भएका छन्।यस अर्थमा उनको पत्रकारिता र साहित्य एकअर्काका परिपूरक देखिन्छन्—पत्रकारिताले समाजको घटना लेख्छ, साहित्यले त्यस घटनाभित्रको मानवीय अनुभूति बोल्छ।

स्थानीय पत्रकारहरूको व्यावसायिक एकता र सहकार्यका लागि गठन भएको पश्चिम चितवन पत्रकार मञ्चमा पनि गैरेको सहभागिता रहेको देखिन्छ। २०७८ सालमा गठित मञ्चको कार्यसमितिमा उनी सदस्य थिए भने २०७९ सालको अधिवेशनबाट चयन भएको कार्यसमितिमा पनि उनको नाम सदस्यका रूपमा उल्लेख छ।

यसले उनी व्यक्तिगत पत्रकारितासँगै स्थानीय पत्रकारहरूको सामूहिक संस्थागत गतिविधिमा समेत जोडिएको देखाउँछ।आजको पत्रकारिता डिजिटल प्रविधिसँग तीव्र रूपमा बदलिइरहेको छ। सामाजिक सञ्जाल, अनलाइन पोर्टल र तत्काल समाचार सम्प्रेषणको युगमा पत्रकारका लागि चुनौती पनि थपिएका छन्। यस्तो अवस्थामा स्थानीय पत्रकारिताको महत्व झन् बढेको छ।

किनकि स्थानीय समाजको वास्तविक कथा स्थानीय पत्रकारले नै बढी नजिकबाट देख्छ। किसानको समस्या, बाटोको अवस्था, विद्यालयको आवश्यकता, वन्यजन्तुबाट पीडित नागरिकको पीडा, संरक्षणका चुनौती, स्थानीय पर्यटनको सम्भावना वा विकास निर्माणमा देखिएको ढिलाइ—यी सबै विषयको वास्तविकता बुझ्न स्थानीय माटोसँग जोडिएको पत्रकार आवश्यक हुन्छ।रामशरण गैरेको पत्रकारिता यात्रा यही स्थानीय सरोकारसँग जोडिएको देखिन्छ।

पत्रकारको काम केवल प्रश्न उठाउनु होइन, समाजका आवाजलाई सही ठाउँमा पुर्‍याउनु पनि हो। एउटा समाचारले सम्बन्धित निकायको ध्यानाकर्षण गराउन सक्छ। एउटा खोजमूलक सामग्रीले वर्षौंदेखि ओझेलमा परेको समस्या बाहिर ल्याउन सक्छ। एउटा सकारात्मक समाचारले कुनै गाउँ वा क्षेत्रको सम्भावनालाई देश–विदेशसम्म चिनाउन सक्छ।रामशरण गैरेले आफ्नो पत्रकारितामार्फत यिनै सम्भावनाको खोजी गरिरहेका छन्।

उनका प्रकाशित समाचारहरूको विविधता हेर्दा उनी केवल एक विधामा सीमित पत्रकार होइनन्। राजनीति, समाज, अर्थतन्त्र, पर्यटन, वातावरण, संरक्षण, संस्कृति र साहित्य—विभिन्न क्षेत्रलाई उनले आफ्नो लेखनको विषय बनाएका छन्। चितवन पोष्टमा प्रकाशित सामग्रीको निरन्तरता त्यसको प्रमाण हो।

रामशरण गैरेको पत्रकारिता यात्रा चितवनको स्थानीय पत्रकारिताको एउटा प्रतिनिधि कथा हो। शहरको भीडभन्दा पर रहेका गाउँ–बस्तीको आवाजलाई समाचारको विषय बनाउनु, स्थानीय समस्या र सम्भावनालाई उजागर गर्नु तथा पत्रकारितासँगै साहित्यिक सिर्जनामा पनि सक्रिय रहनु उनको परिचयका महत्वपूर्ण पाटा हुन्।

गैरेको साहित्यिक व्यक्तित्वलाई बुझ्ने हो भने उनका शब्दभित्रको संवेदना र उनका जीवनकर्मबीचको सम्बन्ध बुझ्न आवश्यक हुन्छ। पत्रकारिताले उनलाई समाजको यथार्थसँग जोड्यो, साहित्यले त्यस यथार्थभित्र लुकेका भावना, पीडा, सपना र प्रश्नहरूलाई अभिव्यक्त गर्ने बाटो दियो।

चितवनको साहित्यिक यात्रामा उgको योगदानलाई केवल प्रकाशित कृतिको संख्याले मात्र मापन गर्न सकिँदैन। निरन्तर लेखिरहनु, समाजका विषय उठाइरहनु र आफ्ना अनुभूतिलाई कविता, गजल तथा लेखनमार्फत अभिव्यक्त गरिरहनु नै उहाँको साहित्यिक यात्राको महत्वपूर्ण विशेषता हो।

नेपाली गजलको फाँटमा प्रेम, पीडा, सामाजिक यथार्थ र मानवीय संवेदनालाई आफ्नै अनुभूतिको रङमा प्रस्तुत गर्ने स्रष्टाहरूको कमी छैन। यही यात्रामा आफ्नो लेखन र अनुभूतिमार्फत पाठकसँग संवाद स्थापित गर्ने नाम पनी हो—रामशरण गैरे।

गजल उनका लागि केवल प्रेम र विरह व्यक्त गर्ने माध्यम मात्र होइन, जीवनलाई नजिकबाट नियाल्ने एउटा संवेदनशील दृष्टि पनि हो। समाजका विसंगति, मानिसका मनभित्र लुकेका पीडा, सम्बन्धका उतारचढाव र समयका प्रश्नहरू उनका गजलका भावभूमि बन्न पुग्छन्।

त्यसैले उनका गजल पढ्दा पाठकले कतै आफ्नै जीवनको कथा भेट्छ, कतै समाजको ऐना देख्छ र कतै मनभित्र दबिएर बसेका भावनाहरूलाई शब्द पाएको अनुभूति गर्छ।त्यही कलम बोकेर पश्चिम चितवनको माटो, मानिस र समाजका कथा लेखिरहेका छन्।